MSS FASILITA NAHE BITI BOOT IHA MUNISÍPIU VIQUEQUE

Ministériu Solidariedade Sosiál, liu hosi Diresaun Nasionál Dezenvolvimentu Sosiál, liu-liu Departamentu Hari’i Paz no Koezaun Sosiál, fasilita seremónia Nahe Biti Boot ba problema ne’ebé akontese iha dia 30 Dezembru 2015 liu bá, iha Munisipiu Viqueque, Postu Administrativu Viqueque Vila, Suku Uma Uain Leten ne’ebé rezulta ema nain rua mate no estraga uma, inklui sasan. Atividade importante ida ne’e realiza ho objetivu atu kria fila fali paz no unidade iha Suku refere. Serimónia ne’e hala’o iha Suku Uma Uain Leten, Loron Tersa-Feira, (15/03/2016).

Serimónia nahe biti boot ida ne’e halo mós juramentu ida hosi parte rua mak Aldeia Tutukui no Aldeia Lialura, nomós sira ne’ebé involve iha konflitu ne’e deklara ona hodi jura ba rai lulik, be’e lulik, fatuk lulik, foho lulik, uma lulik no mate bian sira hodi hakribi ba hahalok ne’ebé durante ne’e sira halo, nomós sira jura katak iha futuru sei la halo tan hahalok aat sira ne’e, maibé sei uza diálogu hodi buka solusaun hamutuk nomós hatodan ho meus nahe biti boot ne’ebé beiala sira husik hela, tanba biti boot mak fatin úniku atu hakotu lia.

Iha okaziaun ne’e, Diretór Nasionál Dezenvolvimentu Sosiál-DNDS, Florenço Pina Dias Gonzaga hateten, seremónia ohin la’ós mai hosi planu Ministériu nian, maibé mai hosi planu komunidade no autoridade rasik. MSS hanesan orgaun Governu ne’ebé kaer papél iha área ida ne’e kontinua fasilita saida mak persiza atu bele reforsa.

“Ohin ita hotu-hotu haree katak rezultadu pozitivu tebes, tanba ita haree komponentes hotu-hotu ne’ebé kompostu hosi, liu rai, lia na’in, autoridades lokais no komunidades hotu mai partisipa no organiza-an iha ne’e hodi fasilita prosesu nahe biti boot i finál mak ohin parte vítima sira simu malu no buat ne’ebé mak sira estraga, sira iha responsabilidade, la barak maibé sira konsege organiza malu no fó fila fali tuir sira nia kbi’it. Maske la-barak maibé komunidade iha inisiativa rasik no iha signifikadu ne’ebé boot atu bele kria paz no amizade iha futuru,” dehan Diretór Florenço.

Diretór esplika, MSS kontinua halo verifikasaun hodi hatene sira nia estragus ne’e to’o iha ne’ebé no tuir polítika ida ne’e MSS bele responde ou la’e, maibé iha parte balun MSS asegura ona katak iha parte vítima ne’ebé mate nia feen ho nia oan ne’ebé mak sei ki’ik, MSS Viqueque halo ona aprosimasaun no levantamentu dadus no haruka ona ba nasionál atu oinsá Diresaun Nasionál kompetente bele asegura ba programa relevante atu hakman todan no terus ne’ebé família vítima hasoru.

Iha fatin hanesan, Administrador Postu Viqueque Vila, Juvinal Mascarinhas hateten, wainhira akontese iha dia 30 Dezembru 2015, rezulta ema nain rua mate, ha’u nu’udar Administradór Postu sai ekipa ne’ebé lidera asuntu ida ne’e hodi halo aprosimasaun ho komunidade no veteranus sira atu fó apoiu másimu ba ami no ohin loron parte vítima bele simu malu liu hosi nahe biti boot ida ne’e.

Administradór ne’e hatutan, ida ne’e signifika katak ba futuru sei la akontese tan problema iha suku Uma Ain Leten ida ne’e, tanba parte rituál ne’ebé mak ohin hala’o ne’e bele kesi ona sira hodi la repete tan hahalok a’at ne’e, karik sira halo nafatin entaun sira sei hetan sansaun hosi parte kultura no parte lei nian.

Nune’e mós, oan hosi família matebian (vítima), Venancio Venderoso hateten, durante konflitu ami hirus malu duni, tanba ha’u nia aman rasik mate iha akontesementu refere, maibé liu hosi diálogu no nahe biti boot ida ne’e, ami haluha ona hahalok aat sira ne’ebé ami halo no ami tenke di’ak malu ona, simu malu ho liman rua, simu malu ho fuan duni, tanba ne’e agora ba oin ami la iha problema ona no hasoru malu hanesan maun ho alin i hanesan família.

Partisipa iha seremónia ne’e mak, Adjuntu Provedoria Direitus Humanus, Reprezentante Ministra Solidariedade Sosiál, Reprezentante Ministériu Justisa, Autoridade Lokal, PNTL, Veteranus, Juventude no Komunidade iha Suku refere.

This post is also available in: Tetum