MSS HO UNDP APOIU KOMUNIDADE SAMALETE REALIZA
Ministériu Solidariedade Sosiál (MSS) liu hosi Departamentu Hari’i Pas no Koesaun Sosiál realiza tan diálogu nahe biti boot ho tema “Hari’i Pas Hadomi Futuru”ne’ebé hetan apoiu orsamentu hosi United Nation Development Program (UNDP). Eventu ne’e loke ofisialmente hosi Adjuntu Administrador Distritu Ermera, Danilo Babo…
Diálogu no nahe biti boot ne’e realiza liu hosi hanoin no hakarak ne’ebé mai hosi komunidade rasik relasiona ho violénsia ne’ebé akontese iha Suku Samalete, ne’ebé rezulta ema na’in haat lakon nia vida mak hanesan jovem 1, kaben-na’in 1, labarik 1 no mós idozu 1, sunu mós uma komunidade nia uma 5 iha fulan Fevereiru 2013 liuba. Ho akontesimentu ne’e, komunidade hakarak kria diálogu nahe biti boot ida ne’e liu hosi asina deklarasaun, no mós hemu tua ne’ebé kahur ho ran animál nian. Meius ne’e halo, ho objetivu atu komunidade hakribi no labele repete tan hahalok aat ne’ebé akontese iha pasadu. Iha oportunidade ne’e, MSS fahe mós apoiu umanitária hanesan fos ba kada família vulnerável no mós materiál konstrusaun ba família vítima hamutuk lima iha Suku refere.
Iha diálogu ne’e, Vise-Ministru MSS, Dr. Jacinto Rigoberto Gomes de Deus hateten, importante ba komunidade hosi Suku Samalete iha programa nahe biti boot ne’e sai hanesan lisaun boot ida ba sira para iha futuru hodi labele hamosu tan konflitus no mós kauza vítima sira hanesan foin lalais sira halo.
Prosesu juramentu hanesan prosesu tradisionál ne’ebé iha Timor hala’o, prosesu ida ne’ebé komunidade fiar no refere liu ba uzu tradisional, rai lulik no ba fatuk lulik, ne’ebé durante ne’e komunidade sempre hala’o iha prosesu luta ba independénsia.
“Komunidade sira halo tuir nafatin no fiar katak ho uzu tradisional ne’ebé mak sei forti hanesan dalan ida ne’ebé taka ona ba sira atu labele hamosu tan konflitus, karik hosi individu ida ou rua hosi Suku ne’e mak halo, entaun sira kontra regras hirak ne’ebé mak ohin mensiona iha deklarasaun no nia impaktu ou konsekuénsia ne’e la’ós mosu direta, maibé nia impaktu ne’e bele hetan moras ou bele hetan dezastre, “ dehan Vise Ministru MSS.
Tuir Vise ne’e, ho partisipasaun másimu hosi komunidade ne’e hatudu katak sira iha ona vontade di’ak no hakarak koopera iha estabilidade no mós hakarak asegura dezenvolvimentu ba rai ida ne’e.
Vise-Ministru realsa mós katak Membrus Governu, Autoridades Lokais no PNTL ne’ebé mak asisti iha programa nahe biti boot ida ne’e, hanesan sasin ba komprimisu ne’ebé komunidade Samalete halo, katak prosesu kulturál ne’e sagrada ida ne’ebé komunidade halo ona i mai hosi komunidade sira nia laran rasik no vontade rasik.
Iha oportunidade ne’e mós Vise informa katak, Departamentu Harii Paz no Koezaun Sosiál (DHPKS) hosi MSS no Diresaun Nasionál Prevensaun Konflitus Komunitária (DNPKK) hosi Sekretáriu Estadu Seguransa (SES), komesa hala’o servisu hamutuk ona, tanba ne’e mak komesa tinan oin MSS no DNPKK atu prevé orsamentu hodi asegura prevensaun no resolusaun konflitus hodi rezolve problema hirak ne’e ho servisu integradu. Ikus liu, Vise-Ministru fó agradese ba partisipasaun no komprensaun hosi komunidade hotu iha Suku Samalete, Lider Komunitária, Autoridades lokais no PNTL husi Distrito Aileu no Ermera, ekipa diálogu hosi Distritu to’o iha nasionál ne’ebé fasilita prosesu ida ne’e, no mos parseirus hodi UNDP ne’ebé mak kontinua nafatin fó apoiu ba Governu liu hosi MSS no DNPKK, hodi implementa programa ida ne’e iha Timor-Leste.
Iha sorin seluk Adjuntu Administrador Distritu Ermera, Danilo Babo dehan, eventu ne’e hanesan momentu importante ida ba komunidade Samalete hodi bele halo diálogu nahe biti boot ho objetivu atu ema labele tau baliza ba malu, atu komunidade sira ne’ebé iha konflitu bele di’ak malu no bele la’o ba mai, nia mós fó korajen nafatin ba iha Polísia atu labele halimar ho se deit mak halo problema iha Suku Samalete.
Relasiona ho situasaun ne’ebé mak iha Adjuntu Administrador Distritu ne’e husu atu fó mós apoiu atividades balun hosi MSS ba komunidades sira, liu-liu ba joven iha Suku refere atu labele lori komunidade sira nia hanoin ne’e ba situasaun sira ne’ebé mak la di’ak, tanba maioria joven iha ne’e mós nia edukasaun menus teb-tebes, tanba ne’e fasil ema atu manobra sira hodi lori ba konflitus.
Lia nain Suku Samalete, Aldeia Aiurlala, Horácio Santana Leba hateten katak, seremónia nahe biti boot hanesan seremónia kultural ne’ebé ita nia beiala sira husik hela mai ita atu halo tuir nafatin ho atu komunidade iha Suku Samalete bele iha fali dame, pas, no la bele oho malu bebeik.
Iha diálogu nahe biti boot ne’e partisipa mós Sekretáriu Estadu Terras Propriedades, Jaime Xavier Lopes, representante hosi parlamentu Nasionál, Administrador Distritu Aileu, Direitor DNAS, Direitora DNPKK, Komandante PNTL Distritu Ermera no Aileu, reprezentante hosi UNDP, reprezentante hosi Gabinete Presidente Repúblika no mós Prokuradór Distritu Ermera.
This post is also available in: Tetum



